در ﺻﻨﻌﺖ ﭘﺰﺷﻜﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻳﻜﻲ از ﻣﺒﺎﻧﻲ اﺻﻠﻲ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻛﻴﻔﻴﺖ و اﻳﻤﻨﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭘﺰﺷﻜﻲ ﺑﺸﻤﺎر ﻣﻲرود.
ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاى از ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ و ﺗﻜﻨﻴﻚﻫﺎ اﻃﻼق ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ، ارزﻳﺎﺑﻲ و ﻛﻨﺘﺮل رﻳﺴﻚﻫﺎ در ﻳﻚ ﭘﺮوژه ﻳﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﺪ. در ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﭘﺰﺷﻜﻲ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ وﻳﮋه اﻫﻤﻴﺖ دارد زﻳﺮا ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎً ﺑﺎ ﺳﻼﻣﺖ و اﻳﻤﻨﻲ ﺑﻴﻤﺎران در ارﺗﺒﺎط ﻫﺴﺘﻨﺪ. اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ در ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﭘﺰﺷﻜﻲ، روشﻫﺎى ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ، و اﺳﺘﺮاﺗﮋىﻫﺎى ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﺮداﺧﺖ.
١- ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ در ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﭘﺰﺷﻜﻲ:
ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ در ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﭘﺰﺷﻜﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎى ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ارزﻳﺎﺑﻲ ﺧﻄﺮات ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﺮاﺣﻲ، ﺗﻮﻟﻴﺪ، و اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺰﺷﻜﻲ اﺳﺖ. اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺮاﺣﻞ زﻳﺮ اﺳﺖ:
ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ رﻳﺴﻚﻫﺎ: ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻳﻤﻨﻲ ﺑﻴﻤﺎر ﻳﺎ ﻋﻤﻠﻜﺮد دﺳﺘﮕﺎه ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﮕﺬارد.
ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚﻫﺎ: ﺗﺤﻠﻴﻞ اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع ﻫﺮ ﺧﻄﺮ و ﺗﺄﺛﻴﺮ آن ﺑﺮ روى ﺑﻴﻤﺎران و ﻛﺎرﺑﺮان.
ﻛﻨﺘﺮل و ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚﻫﺎ: ﭘﻴﺎدهﺳﺎزى ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﻻزم ﺑﺮاى ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎ ﺣﺬف ﺧﻄﺮات ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲﺷﺪه. ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎى ﺧﻮد را ﺑﻬﻴﻨﻪﺳﺎزى ﻛﻨﻨﺪ، از ﺑﺮوز ﺣﻮادث ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﺸﺎن ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎى اﻳﻤﻨﻲ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ.
٢- روشﻫﺎى ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ:
اﻟﻒ– روشﻫﺎى ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ رﻳﺴﻚ:
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺷﻜﺴﺖ و اﺛﺮات آن FMEA:(FMEA) ﻳﻚ روش ﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ ﺑﺮاى ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚﻫﺎ اﺳﺖ. در اﻳﻦ روش، ﺗﻴﻤﻲ ﻣﺘﺸﻜﻞ از ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ اﺟﺰاى ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮاى ﻫﺮ ﺟﺰء، اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع ﺷﻜﺴﺖ و اﺛﺮات آن را ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ. اﻳﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ اوﻟﻮﻳﺖﻫﺎى ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﺪ.
ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺧﻄﺮ :(HAZOP) HAZOP ﻳﻚ ﺗﻜﻨﻴﻚ ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاى ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﻲ از ﻋﺪم ﺗﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻃﺮاﺣﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد. اﻳﻦ روش ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﻣﺮاﺣﻞ اوﻟﻴﻪ ﻃﺮاﺣﻲ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺰﺷﻜﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲرود و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺳﺶﻫﺎى ﻛﻠﻴﺪى، ﻧﻘﺎط ﺿﻌﻒ اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ.
ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﮔﺬﺷﺘﻪ: ﺑﺮرﺳﻲ ﺣﻮادث و ﻣﺸﻜﻼت ﭘﻴﺸﻴﻦ در زﻣﻴﻨﻪ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات ﺟﺪﻳﺪ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ. اﻳﻦ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮔﺰارشﻫﺎى ﺣﻮادث، ﺷﻜﺎﻳﺎت ﻣﺸﺘﺮﻳﺎن و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﺎزرﺳﻲﻫﺎ اﺳﺖ.
ب- روشﻫﺎى ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ
ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻴﻔﻲ: در اﻳﻦ روش، رﻳﺴﻚﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻗﻀﺎوت ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ. اﻳﻦ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع و ﺷﺪت ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻫﺮ ﺧﻄﺮ اﺳﺖ.
ارزﻳﺎﺑﻲ ﻛﻤﻲ: اﻳﻦ روش ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎى آﻣﺎرى ﺑﺮاى ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع و ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﺎﻟﻲ ﻳﺎ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻫﺮ ﺧﻄﺮ اﺳﺖ. اﺑﺰارﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺤﻠﻴﻞ درﺧﺖ ﺧﻄﺎ (FTA) و ﻣﺪلﺳﺎزى ﺷﺒﻴﻪﺳﺎزى Carlo Monte ﻣﻌﻤﻮﻻً در اﻳﻦ ﻧﻮع ارزﻳﺎﺑﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ.
٣- اﺳﺘﺮاﺗﮋىﻫﺎى ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ
اﻟﻒ- ﻃﺮاﺣﻲ اﻳﻤﻦ: ﻃﺮاﺣﻲ اﻳﻤﻦ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ راﻫﻜﺎرﻫﺎ ﺑﺮاى ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ اﺳﺖ. اﻳﻦ ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻮاد ﻣﻨﺎﺳﺐ، ﻃﺮاﺣﻲ ارﮔﻮﻧﻮﻣﻴﻚ، و ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ ﺷﺮاﻳﻂ ﻏﻴﺮﻋﺎدى اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، در ﻃﺮاﺣﻲ ﻳﻚ دﺳﺘﮕﺎه ﺗﺼﻮﻳﺮﺑﺮدارى ﭘﺰﺷﻜﻲ، ﺑﺎﻳﺪ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﺷﻮد ﻛﻪ دﺳﺘﮕﺎه در ﺑﺮاﺑﺮ اﺷﻌﻪﻫﺎى ﻣﻀﺮ اﻳﻤﻦ اﺳﺖ.
ب- ﻛﻨﺘﺮل ﻓﺮآﻳﻨﺪ: اﺳﺘﻔﺎده از ﻛﻨﺘﺮلﻫﺎى ﻛﻴﻔﻲ در ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚﻫﺎ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ. اﻳﻦ ﻛﻨﺘﺮلﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺎزرﺳﻲ ورودى، ﺑﺎزرﺳﻲ ﺣﻴﻦ ﺗﻮﻟﻴﺪ و آزﻣﻮن ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﺸﻜﻼت ﻗﺒﻞ از ورود ﻣﺤﺼﻮل ﺑﻪ ﺑﺎزار ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ.
ج- آﻣﻮزش ﻛﺎرﻛﻨﺎن: آﻣﻮزش ﻣﺪاوم ﻛﺎرﻛﻨﺎن در زﻣﻴﻨﻪ اﻳﻤﻨﻲ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻄﺎﻫﺎ و ﺣﻮادث ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ. ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﭘﺮوﺗﻜﻞﻫﺎى اﻳﻤﻨﻲ آﺷﻨﺎ ﺷﻮﻧﺪ و ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.
د- ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎزى و ﭘﻴﮕﻴﺮى: ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎزى دﻗﻴﻖ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎ، ﻧﺘﺎﻳﺞ آزﻣﻮنﻫﺎ، و ﺣﻮادث ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ اﻟﮕﻮﻫﺎ و ﻧﻘﺎط ﺿﻌﻒ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ، ﭘﻴﮕﻴﺮى اﻗﺪاﻣﺎت اﺻﻼﺣﻲ اﻧﺠﺎمﺷﺪه ﭘﺲ از ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺧﻄﺮات ﻧﻴﺰ ﺿﺮورى اﺳﺖ.
ه- اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻨﺎورىﻫﺎى ﻧﻮﻳﻦ: ﻓﻨﺎورىﻫﺎى ﻧﻮﻳﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ اﺷﻴﺎء (IoT) و ﻫﻮش ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ (AI) ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ ﺧﻄﺮات ﻛﻤﻚ ﻛﻨﻨﺪ. ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، ﺳﻨﺴﻮرﻫﺎى IoT ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ وﺿﻌﻴﺖ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺰﺷﻜﻲ را در زﻣﺎن واﻗﻌﻲ ﻧﻈﺎرت ﻛﺮده و ﻫﺸﺪارﻫﺎى ﻻزم را اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ.
ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻴﺎن ﺷﺪه، در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ در ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﭘﺰﺷﻜﻲ ﻳﻚ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺑﺮاى ﺗﻀﻤﻴﻦ اﻳﻤﻨﻲ ﺑﻴﻤﺎران و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺗﺠﻬﻴﺰات ﭘﺰﺷﻜﻲ اﺳﺖ. ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روشﻫﺎى ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ارزﻳﺎﺑﻲ رﻳﺴﻚ، ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺧﻄﺮات را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﺮده و اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﺑﺮاى ﻛﺎﻫﺶ آﻧﻬﺎ اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ. ﻃﺮاﺣﻲ اﻳﻤﻦ، ﻛﻨﺘﺮل ﻓﺮآﻳﻨﺪ، آﻣﻮزش ﻛﺎرﻛﻨﺎن، ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎزى، و اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻨﺎورىﻫﺎى ﻧﻮﻳﻦ از ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺘﺮاﺗﮋىﻫﺎى ﻣﺆﺛﺮ در ﻛﺎﻫﺶ رﻳﺴﻚ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ رﻳﺴﻚ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﻳﻤﻨﻲ ﺑﻴﻤﺎران را ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶ اﻋﺘﺒﺎر و ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﺷﺮﻛﺖﻫﺎ در ﺑﺎزار ﻧﻴﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ.
