فیلم های رادیوگرافی

فیلم های رادیوگرافی

فیلم های رادیولوژی به 2 گروه کلی تقسیم بندی می شوند :‌

1- فیلم های بدون صفحه تقویت کننده یا non screen و یا Direct Exp

2- فیلم های با صفحه تقویت کننده یا screen film

قسمت­های مختلف فیلم :

• پایه فیلم

قبلا از شیشه می‌ساختند اما سنگین و شکننده بودند. بعدا از نیترات سلولز استفاده کردند که قابل انعطاف ، شفاف و سبک بود، اما قابلیت اشتعال داشت و خودبه‌خود آتش می‌گرفتند. در سال 1924 از تری استات سلولز استفاده کردند اما تنها ایرادش آن بود که به اندازه کافی نمی‌توان نازک ساخت (پایه فیلمهای رادیوگرافی باید mm 0.18 ضخامت داشته باشند و پایه فیلم‌های عکاسی نیز mm 0.08 ضخامت دارد). ولی امروزه از base پلی استری استفاده می‌شود.

یک پایه خوب باید قابلیت اشتعال کمتری داشته باشد. شفاف و عاری از هرگونه لکه و عیب و نقص باشد. از نظر شیمیایی غیر فعّال باشد. نفوذناپذیر باشد و …

• زیرلایه

لایه زیرلایه یا لایه چسبانند (این ماده در واقع ترکیبی از ژلاتین محلول و حلال پایه فیلم می‌باشد) به دو دلیل زیر بین امولسیون و پایه فیلم بکار گرفته می‌شود:

1- اطمینان کافی از چسبیدن امولسیون به صورت صاف به پایه.

۲- جلوگیری از جدا شدن امولسیون از پایه حین ظهور و ثبوت.

• لایه امولسیون

امولسیون فتوگرافی لایه‌ای حساس به نور می‌باشد که از یک سوسپانسیون حاوی کریستالهای هالید نقره در ابعاد میکروسکوپی و ژلاتین تشکیل شده است. فیلمها یا دو طرفه‌اند (دوبل امولسیون) یا یک طرفه (تک امولسیون).

• لایه محافظ

لایه نازک از جنس ژلاتین خالص می‌باشد که بر روی امولسیون کشیده می‌شود و 2 وظیفه دارد:

الف- جلوگیری از ایجاد الکتریسیته ساکن در حین استفاده از فیلم (در مواری که الکتریسیته ساکن بر روی فیلم ایجاد می‌شود پس از ظهور فیلم نقاطی تیره رنگ روی تصویر دیده می‌شود).

ب- ایجاد سطحی صاف و صیقلی بر روی فیلم به منظور جلوگیری از تجمع گرد و غبار به این فیلمها ، فیلمهای بدون دندانه نیز گفته می‌شود.

• لایه ضد پیچش فیلم

از این لایه در فیلم­های یک طرفه استفاده می‌شود، زیرا لایه امولسیون فیلم در طول ظهور و ثبوت متورم می‌شود. در این هنگام فیلم تمایل به پیچیدن پیدا می‌کند. اما در فیلم­های دو طرفه به علت اینکه امولسیون دو طرف فیلم به یک اندازه متورم می‌شوند فیلم تقابلی به پیچیدن ندارد. از این لایه در فیلم حلقه‌ای استفاده نمی‌شود.

1- فیلم­های بدون صفحه تقویت کننده یا non screen و یا Direct Exp

– مهمترین استفاده از فیلم­های بدون صفحات تقویت کننده وقتی است که به جزئیات زیاد در تصویر نیاز باشد،. فیلم­های بدون صفحات تقویت کننده ، فیلم­هایی با یک امولسیون ( یکطرفه ) و دانه های زیاد وبسیار ریز از هالید نقره می باشند و اندازه لایه امولسیون در آنها 2 تا 3 برابر فیلم­های با صفحه تقویت کننده است و این بدان خاطر است که حساسیت کافی برای تشکیل تصویر را داشته باشند. به علت اندازه و ضخامت زیاد امولسیون آنها نمی­توان آنها را در پروسسورهای اتوماتیک ظاهر کرد و معمولاً بطور دستی ظهور و ثبوت می شوند .

فیلم­های مستقیم در رادیوگرافی دندان، ماموگرافی، کپی برداری، ‌تفریق دانسیته،‌ رادیوگرافی سینه و غیره کاربرد دارند

2- فیلم­های با صفحه تقویت کننده بیشترین استفاده را در رادیولوژی دارند برای تصویر برداری با اشعه ایکس از صفحات تشدید کننده استفاده می‌شود. از آنجائی که اشعه ایکس قدرت نفوذ بالایی دارد بنابراین فقط در حدود 1 % از آن توسط لایه امولسیون فیلم جذب می‌شود در صورتی که برای تشکیل تصویر از اشعه X به تنهایی استفاده می‌شود تصویر مربوطه دانسیته مطلوب را نخواهد داشت. برای ایجاد دانسیته کافی باید از شرایط تابشی بالایی استفاده کرد که آسیبهای رادیوبیولوژیکی زیادی را برای بیمار ایجاد خواهد کرد. در صفحات تشدید کننده انرژی اشعه X به نور مرئی تبدیل می‌شود. ( به ازای هر فوتون اشعه X صدها فوتون نور مرئی تولید می‌کنند.) حساسیت فیلم‌ها به نور مرئی بیشتر از اشعه X است.

این فیلم­ها در تنوع گسترده ای از سرعت ، کنتراست ، دامنه و روزلوشن تولید می­شوند که تفاوت در این فاکتورها بستگی به مقدار ،‌ سایز و نوع کریستال­های هالید نقره دارد . مثلاً فیلم با کنتراست بالا ،‌ دارای کریستال­های ریز و یک اندازه می باشد در صورتی که فیلم های با کنتراست پائین دارای کریستال­های بزرگتر و تفاوت در سایز کریستال­ها می باشند . فیلم­های سریعتر تعداد بیشتر کریستال و اندازه بزرگتر کریستال دارند درصورتی که فیلمهای کندتر کریستالهای کمتر و کوچکتر دارند.

انواع صفحات تشدید کننده و کاربرد آنها

در رادیوگرافی صفحات تشدید کننده بیشتر به صورت جفتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این صفحات در سه نوع مختلف با سرعتهای متفاوت تولید می‌شوند. صفحات با قدرت تفکیک بالا (High Resolution)سرعت این صفحات پایین است و از آنها در مواردی که نیاز به جزئیات زیاد باشد استفاده می‌شود. اما باید توجه داشت که میزان اشعه تابشی و بار حرارتی تیوپ  اشعه ایکسدر هنگام استفاده از این صفحات افزایش می‌یابد و باید مدت زمان تابش را 2 تا 3 برابر افزایش داد. بنابراین در رادیوگرافی اطفالکه نمی‌توان آنها را ثابت نگه داشت استفاده از این صفحات برای آنها مناسب نمی‌باشد.

صفحات با سرعت متوسط (Regular medium speed)

این صفحات سرعت متوسطی دارند و در رادیوگرافیهای معمولی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

صفحات سریع یا تند (Fast) تصویری که با استفاده از این صفحات گرفته می‌شود وضوح پایینی دارد، زیرا در این صفحات از ماده منعکس کننده در قسمت زیر لایه استفاده می‌شود و از این صفحات در مواردی که خطر محو شدگی حرکت وجود دارد. مثلا در رادیوگرافی اطفال و عکسبرداری از قسمت هایی از بدن با دانسیته و ضخامت بالا مانند شکم و کاهش در تابش به بیمار استفاده می‌شود.

تاثیر صفحات تشدید کننده در وضوح تصویر

از آنجائیکه بسیاری از فیلم‌های امروزی هر طرف هستند و صفحات به صورت جفتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بنابراین امولسیون هر طرف فیلم در تماس کامل با سطح صفحه تشدید کننده همان طرف می‌باشد. برای ایجاد سیاهی یکسان در دو طرف فیلم باید سرعت صفحه تشدید کننده پشتکاست افزایش یابد. علت این امر تضعیف اشعه در اثر عبور از صفحه تشدید اول و دو لایه امولسیون فیلم و همچنین پایه فیلم است.

در بعضی از موارد مانند ماموگرافی از کاست ها با یک صفحه تشدید کننده و فیلم‌های یک طرفه استفاده می‌شود که موجب کاهش مقدار ناواضحی تصویر می‌شود. صفحه تشدیدکننده آنها بیشتر در موقعیت پشتی کاست نصب شده است تا قسمت جلوئی آن. زیرا اگر صفحه تشدیدکننده در قسمت جلویی کاست گذاشته شود. فوتون اشعه X در لایه‌های فوقانی صفحه جذب شده و نور حاصله با فاصله زیادتری از فیلم تولید می‌شود. بنابراین فرصت پراکندگی بیشتری داشته و ناواضحی بیشتری ایجاد می‌کند. در حالیکه اگر صفحه تشدید کننده در پشت کاست گذاشته شود، فاصله بین محل تولید نور و امولیسون کم شده و پراکندگی کاهش می‌یابد و ناواضحی کمتری ایجاد می‌کند.

مراقبت و نگهداری از صفحات تشدید کننده

یکی از نکاتی که باید در حین استفاده از صفحات تشدید کننده مد نظر داشت، این است که هرگونه آسیبی به صفحات تشدید کننده غیر قابل جبران می‌باشد و از آنجائی که صفحات تشدید کننده‌ها به صورت جفتی در بازار فروخته می‌شود. لذا هرگونه آسیبی به اینگونه صفحات باعث تعویض هر دو صفحه شده که این کار منجر به صرف هزینه زیادی خواهد شد. اثر انگشت، لکه، گرد و غبار و دیگر ذرات خارجی باعث کاهش اثر تابشی صفحه تشدید کننده می‌شوند و به دنبال آن دانسیته‌ای که بر روی سطح فیلم ایجاد می‌شود کمتر از مقدار نرمال خواهد بود.

رعایت موارد زیر می‌تواند از بروز این اثرات جلوگیری کند. هرگز کاست را در نزدیکی محلول های شیمیایی یا دیگر مایعات نباید باز کرد و همچنین نباید کاست را به صورت باز روی میز تاریکخانه رها کرد. زیرا این عمل منجر به آلوده شدن آن می‌شود. هرگز نباید کاست ها را در نزدیکی منبع تولید گرما یا شوفاژ گذاشت، زیرا این کار باعث تاب برداشتن کاست شده و تماس فیلم و صفحه تشدید کننده کاهش می‌یابد.

کنتراست فیلم: کنتراست فیلم بستگی به شیب منحنی زیر دارد نواحی با شیب بالاتر دارای کنتراست بالاتر و نواحی با شیب پایین تر یعنی در (toe ,shoulder) دارای کنتراست پایین تری  است. متوسط گرادیان برای فیلم های رادیوگرافی در رنج 2.5 تا 3.5 است.

سرعت: حساسیت یا سرعت فیلم اسکرین با توجه به نمودار فوق به دست می آید با فزایش سرعت فیلم اسکرین مقدار تابش اشعه ایکس مورد نیاز برای رسیدن به OD مشابه کاهش می یابد سرعت مطلق معکوس مقدار تابش( بر حسب رنتگن ) است.