پرش لینک ها
ورود | عضویت
ورود | عضویت
پارس کیفیت آزما

بررسی وکنترل راه­‌اندازی تیوب اشعه ایکس مطابق با استاندارد­های بین المللی مربوطه

  • اطمینان از اصالت تیوب اشعه ایکس دستگاه رادیولوژی/ سی تی اسکن نصب شده در مراکز
  • اطمینان از عملکرد مناسب و قابل قبول تحت عنوان تست‌های پذیرش پس از نصب یا تعمیر تیوب دستگاه

 

روش اجرای طرح: در پنج فاز به صورت زیر بخش­بندی می‌شود:

  • فاز صفر: مطالعه
  • فاز اول: تست تیوب مورد نظر در محل و کنترل کیفی تجهیزات مطابق با استاندارد­ها
  • فاز دوم: عیب یابی تیوب‌­های معرفی شده و موجود و رفع نقص
  • فاز سوم: بررسی و آزمون کنترل کیفی تیوب پس از تعویض یا تعمیر
  • فاز چهارم: لانچ کردن تیوب‌های جدید به منظور ورود به بازار

 

هدف ارائه‌­ی روش علمی و عملی مناسب بر پایه‌­ی استاندارد­های موجود جهت بررسی و راه اندازی تیوب اشعه‌­ی ایکس است. این استاندارد­ها برای تمامی مد­های پرتو ایکس به جز ماموگرافی در چند بخش خاص، کاربردی است. برای تسلط شخص آزمونگر به طرح، نیاز است مطالعه پیرامون منابع زیر به طور کامل و صحیح انجام شود و همچنین دانش عملی کافی نیز وجود داشته باشد.

  • WHO پروتکل
  • ISO 4037-1
  • IEC 60601-1-1
  • IEC 60601-1-3
  • IEC 60601-2-28
  • IEC 60336
  • IEC 60522
  • IEC 60613
  • IEC 61267
  • PLIW-01
  • PLIW-09
  • PLIW-13
 
 
  • فاز اول: تست تیوب مورد نظر در محل و کنترل کیفی تجهیزات مطابق با استاندارد­ها
 

در این بخش از طرح نیاز است که اصالت تجهیزات، به دقت بررسی شوند که لازمه­ی آن تست تیوب در محل است. در این بررسی، سوابق نصب و راه­اندازی تیوب (بازرسی مدارک و گواهینامه‌­ها)، شرایط استفاده از دستگاه، تعمیر و نگهداری (مستندات سرویس و کنترل­کیفی ادواری)، بررسی سوابق پرتودهی (تعداد، شرایط و پارامترهای موثر در آن) برای هر دستگاه، مورد مطالعه قرار می­گیرد. هر دستگاه یک دفترچه دارد که در آن، تاریخچه‌­ی تعمیرات و کنترل کیفی دستگاه که در فواصل زمانی مشخص انجام می­شود، به طور کامل گزارش می­شود. ابتدا شناسنامه تجهیز، سپس شرایط نصب و راه‌­اندازی و یا در صورت قابل حمل­ بودن شرایط حمل و نقل آن، دستورالعمل استفاده، شرایط نگهداری و در صورت لزوم سرویس دوره­ای و در نهایت کنترل میانی برای هر تجهیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. ابزار­های مورد نیاز برای انجام تست عبارتند از:

  • کیت تجهیزات عمومی
  • Stepwedge: برای آزمون­‌های کنترل میانی تیوب مورد استفاده قرار می­گیرد.
  • کاست 24/30 cm
  • دو قطعه لاستیک سربی
  • روان کننده اسپری ایروسل: برای روغن‌کاری و روان‌کاری تجهیزات مانند یاتاقان­‌های استند تیوب و … قرار می‌گیرد.
  • حلال تمیز کننده: برای تمیز کردن سطوح و تجهیزات استفاده می­شود.
  • لباس: برای جلوگیری از تماس با آلودگی‌­ها و حفاظت شخص آزمونگر استفاده می­شود.
 
 
 

در مورد تست و نگهداری هر تجهیز در محل، ابتدا به نکات زیر دقت شود:

  • تمام کابل‌­ها و محل­‌های اتصال باید مورد بررسی قرار گیرد.
  • دستگاه از لحاظ مکانیکی به طور کامل بررسی شود.
  • بررسی کنید که تجهیزات به کالیبراسیون احتیاج دارند یا خیر؟
  • تجهیز را تمیز کرده و لیبل­‌های قدیمی جدا شود.
  • چراغ­های نشانگر دستگاه روشن هستند یا خیر؟ در صورت روشن­بودن علت آن را شناسایی کنید.
  • سیگنال­‌های صوتی فعال هستند یا خیر؟ روشن­‌بودن آن­ها به چه معنی است؟
  • در حین آماده­‌سازی و یا هنگام اکسپوز، صدای کانکتور شنیده می­شود که کار می­کند یا خیر؟
  • صدای نرمال آند تیوب حین روشن‌­بودن به گوش می­رسد یا خیر؟
  • صدای بوکی را حین اکسپوز کردن می­شنوید یا خیر؟
  • مترها و نشانگرها بر اساس عملکرد ژنراتور قرائت­‌های مختلفی را نشان می­دهند. برای مثال ممکن است اول درصد لود تیوب را نشان دهد و بعد، mAs بدست آمده بعد از یک اکسپوز را.
  • برای دستگاه‌­هایی که بار کاری بالایی دارند، کنترل­‌کیفی تجهیز هر 4 ماه یکبار انجام گردد. در دفترچه دستگاه تمامی کنترل­‌ها و تعمیرات دستگاه که تاکنون انجام شده و ایرادات دستگاه که تاکنون ثبت شده است را به دقت بررسی کنید.
 
 
 

در صورت نبودن مستندات و یا مفقود شدن دفترچه و یا عدم ثبت سوابق دستگاه دقت کنید که:

  • منوال دستگاه گم شده یا به طور کلی از آن استفاده نمی‌شود.
  • کارکنانی که جایگزین شده‌اند در مورد استفاده از دستگاه اشتباه آموزش داده شده‌­اند یا خیر؟
  • آیا اشکالی از قبل وجود داشته که به عنوان عملکرد عادی دستگاه در نظر گرفته شود و برای درست کردن آن اقدامی صورت نگرفته باشد؟
  • هنگامی­‌که خیلی از کنترل­‌های دستگاه مطابق با منوال کار نمی­کند بررسی شود آیا تجهیزاتی وجود دارند که برای کار کردن با یک سیستم غیر استاندارد تغییر داده شده باشند؟
 
 

بعد از بررسی سوابق دستگاه، اولین گام در مرحله­‌ی تست و کنترل کیفی، آماده کردن دستگاه برای اکسپوز است که Warm up دستگاه نیز نامیده می­شود. برای Warm up کردن دستگاه مطابق دستور العمل زیر پیش می­رویم:

Time = 100 msec,  Current = 250mA, Voltage = 70 kV

توجه شود که هنگام Warm up کردن تیوب، بهتر است کولیماتور کاملا بسته باشد و تیوب به هیچ وجه به سمت آشکارساز قرار داده نشود. از طرفی ممکن است ابتدا، تیوب کاملا ناپایداری ظاهر شود که پس از چندین بار اکسپوز کردن با حداکثر و حداقل زمان آماده سازی به حالت پایدار می­رسد. حال با فواصل 30 ثانیه و طبق جدول زیر RDY و EXP انجام گیرد:

  • ژنراتور: برای تولید پرتو ایکس، به منبع برق 3فاز نیازمندیم. این جریان از طریق ژنراتور ولتاژ بالا تامین می‌­شود. در آزمایشگاه از ژنراتور UD150B-30/L-30 استفاده می­شود که آخرین نسل از ژنراتور­های آنالوگ 12 پالس با برند SHIMADZU است. تغذیه­‌ی اصلی این ژنراتور 3 فاز 380/400V، با جبران ساز اتوماتیک برق شهری 10%، 01-10 sec اکسپوز زمانی است. ریپل نباید بیشتر از 10% باشد هر چند که ریپل 4% را توصیه می­کنند. مقدار HV تولید شده باید ثابت باقی بماند. ژنراتوری که از آن برای تولید پرتو ایکس استفاده می­کنیم داری مشخصات مخصوص به خود است که برای هر ژنراتور خاص مشخصات آن طبق جدول زیر لیست می‌شوند:

در ابتدا که ژنراتور خاموش است سوئیچ­‌ها و برچسب توابع به دقت بررسی شود. توجه کنید که شمارنده را حتما روی صفر بگذارید و یاتاقان­ها را بررسی کنید. در صورت وجود آلودگی و کثیفی حتما آنرا با ابزار مناسب که پیشتر لیست شد، تمیز کنید.

 

بعد از روشن‌­کردن ژنراتور، لامپ­‌های نشان دهنده‌­ی وضعیت، خوانشگر دیجیتال و جبران کننده­‌ی ولتاژ اصلی حتما بررسی شوند. کالیبراسیون mA را حتما انجام دهید. در طول آماده‌سازی تست‌های کنترل پرتو ایکس برای حداقل جریان فیلامان، برای اطمینان حاصل کردن از سالم بودن فیلامان و اینکه در حداقل دما باشد این تست انجام می­شود و صحت mA تولید شده را تضمین نمی‌کند. اتصال ضعیف کابل کاتد HT می‌تواند باعث افت جریان رشته مورد نیاز شود، اما همچنان بالاتر از حداقل مقدار جریان رشته باشد. در آماده‌­سازی تیوب برای اکسپوز، ممکن است با مشکلات زیر مواجه شویم:

  • در بخش Warm up کردن تیوب در صورتی­که هیچ اتفاقی رخ ندهد، ابتدا اتصالات مربوط به ژنراتور را بررسی کنید. اگر شرایط مناسبی برای اکسپوز کردن انتخاب نشده باشد، ممکن است به صورت سیگنال نیز هشدار داده شود.
  • در صورت نداشتن پرتو ایکس خروجی، موارد mA و kV و همچنین اتصالات کابل­های HT را بررسی کنید.
  • ممکن است جریان عبوری از نقطه کانونی انتخاب شده قطع شده باشد.

 

 

  • کابل­‌های HT: برای انتقال جریان برق از ژنراتور به دو سر تیوب مورد نیاز است. اتصال این کابل­‌ها به ژنراتور و همچنین عدم قطع شدگی یا بریدگی یا تاب خوردن آن­ها باید به دقت بررسی شود.                                                                                                                     

 

تیوب اشعه­‌ی ایکس: پس از بررسی ژنراتور و کابل­‌های HT به سراغ تست تیوب می‌­رویم. ژنراتور را با استفاده از کابل­‌های HT به دو سر تیوب وصل می­کنیم و با برقرار کردن جریان برق، پرتو ایکس طی فرآیند خاصی درون اینسرت تولید می­شود. مشخصات تیوب اشعه ايکس را درون جدول زیر یادداشت کنید:

 

اجزای اصلی تیوب اشعه ایکس شامل: محفظه‌­ی نگهدارنده، روغن HV و لامپ اشعه‌ی ایکس است که نیاز است هر یک به طور جداگانه مورد بررسی قرار گیرند.

 

مدهای عملکردی تیوب که هنگام تست باید به آن­ها توجه کرد شامل:

  • چراغ های نشانگر چه زمانی روشن می شوند و روشن شدن آن ها به چه معنی است؟
  • سیگنال های صوتی چه زمانی روشن می شوند و روشن شدن آن ها به چه معنی است؟
  • آیا در حین آماده سازی و یا هنگام اکسپوز آیا یك صدای کانکتور می شنوید که کار می کند؟
  • صدای عادی که باید از آند تیوب در زمان روشن بودنش بشنوید چیست؟
  • در زمان اکسپوز کردن بوکی چه صدایی را تولید می کند؟
  • بررسی شود که آیا فیلامان نقطه کانونی متصل است یا خیر؟
 
 

ممکن است ارتباط نامناسبی با نقطه کانونی، به دلیل اتصال بد کاتد به کابل HT  و یا اتصال کابل HT  به پین انتهایی وجود داشته باشد. سه پایه در انتهای کابل وجود دارد. اگر اتصال بدی در پین مرکزی وجود داشته باشد، باعث می شود هر دو نقطه کانونی را تحت تاثیر قرار می دهد. ( لازم به ذکر است نحوه‌­ی تعیین نقطه‌­ی کانونی در استاندارد IEC 60336 برای سیستم‌­های تشخیصی پرتو ایکس پزشکی که تا ولتاژ 150 kV را شامل می­شود، به طور کامل توضیح داده شده است.

 

پس از بررسی موارد بالا در ادامه طبق گام­‌های زیر پیش می­رویم:

  • قبل از ادامه، مطمئن شوید که تمام اتصالات برق خاموش است.
  • برای بررسی، نگهدارنده انتهای کابل کاتد را باز کنید مهره حلقه ای انتهای کابل را تا حدودی بیرون بکشید ( ~ 4 میلی متر )، سپس انتهای کابل را دوباره وارد کنید. مهره و حلقه انتهای کابل را محکم ببندید.
  • حال برای تست آماده سازی، اگر انتهای کابل را جابجا کنید مشکل آماده سازی کابل را برطرف کرده‌­اید. در پایان نیاز است توجه کنید که انتهای کابل را حذف و تمیز کرده‌اید، انتهای کابل پین­‌ها و آب­‌بندی مجدد را انجام دهید.
 
 
 

سپس، بعد از رفع مشکلات احتمالی نیاز است که کنترل میانی برای تیوب و مولد اشعه‌­ی ایکس مرجع انجام شود. برای این منظور آزمون­‌های زیر طبق پروتکل­‌های استاندارد انجام می‌­شود:

  • صحت ولتاژ و تکرار پذیری ولتاژ.
  • صحت جریان خروجی و تکرار پذیری خروجی.
  • صحت زمان و تکرار پذیری زمان.
  • خطی بودن خروجی پرتو ایکس: در دو محدوده انرژی 60-70 kV و 90-100 kV بررسی می­شود.
  • اندازه‌­گیری HVL با استفاده از فیلتر­های آلومینیومی.

 

پس از انجام آزمون­‌های بالا نتیجه به صورت درصد خطا اعلام می­شود که با توجه به آن اعداد و مقادیر مجاز خطا، آزمون مورد پذیرش قرار می­گیرد یا خیر.

  • اگر تغییرات kV مورد نیاز بیش از 2 ~ 3% نباشد ، ایستگاه در حد تحمل است
  • اگر تغییرات بند بالا بیش از 3 ~ 5٪ نباشد، هنوز در حد تحمل است. با این وجود، در سابقه نگهداری یادداشت کنید و دفعه دیگر که بخش خدمات بازدید می کند، کالیبراسیون را بررسی کنید.
  • اگر بیش از 5٪ باشد، آن ایستگاه تحمل ندارد. این موضوع ممکن است بدلیل کالیبراسیون mA یا kV باشد. اگر تغییرات ولتاژ قابل توجه بود، آن ایستگاه mA را \”خارج از کار\” قرار دهید و برای مشاوره با بخش خدمات تماس بگیرید.
 
 

با توجه به مدل تیوب امکان وجود و عدم وجود هر یک از کلید­های کنترل زیر در بخش صفحه کنترل دستگاه ممکن است:

  • نشانگر انتخاب نقطه‌­ی کانونی بزرگ/ کوچک
  • شماره تیوب اشعه‌­ی ایکس
  • محافظت از اضافه بار تیوب اشعه‌­ی ایکس
  • کلید کنترل خودکار تابش (AEC)، یا فوتوتایمر
  • کلید­های کنترل kV، mA و زمان.
 
 

در هنگام تست تیوب شرایطی که تیوب به طور کامل خراب می­شود را حتما در نظر داشته باشید تا از تیوب در مقابل بار اضافی جلوگیری شود. این شرایط، که کنترل آن توسط ژنراتور هنگامی که روشن است انجام می­شود، عبارتند از:

  • kV ماکزیمم: زمان تابش کوتاه و mA کم را انتخاب کنید. تنظیمات کیلو ولتاژ را تا زمانیکه نور پیشگیری از تابش شروع بکار کند افزایش دهید. بیشترین kV در دسترس نباید از kV مشخص شده برای یک تیوب مشخص بیشتر باشد.
  • kV می­نی­مم: یک mA پایین و زمان تابش کوتاه را انتخاب کنید. kV را در کمترین میزان ممکن تنظیم کنید. در صورت تنظیم kV خیلی پایین، باید منع تابش صورت گیرد. توجه داشته باشید که KV مینیمم معمولا وابسته قوانین هرکشور روی 40 kV تنظیم می شود. در جایی­که برای فیلترهای مختلف یک interlock در کلیماتور فراهم شود، تغییرات وجود خواهد داشت.

 

اجزای اصلی تیوب اشعه ایکس شامل: محفظه‌­ی نگهدارنده، روغن HV و لامپ اشعه‌­ی ایکس است که نیاز است هر یک به طور جداگانه مورد بررسی قرار گیرند.

 

مدهای عملکردی تیوب که هنگام تست باید به آن­ها توجه کرد شامل:

  • چراغ های نشانگر چه زمانی روشن می شوند و روشن شدن آن ها به چه معنی است؟
  • سیگنال های صوتی چه زمانی روشن می شوند و روشن شدن آن ها به چه معنی است؟
  • آیا در حین آماده سازی و یا هنگام اکسپوز آیا یك صدای کانکتور می شنوید که کار می کند؟
  • صدای عادی که باید از آند تیوب در زمان روشن بودنش بشنوید چیست؟
  • در زمان اکسپوز کردن بوکی چه صدایی را تولید می کند؟
  • بررسی شود که آیا فیلامان نقطه کانونی متصل است یا خیر؟
  • ممکن است ارتباط نامناسبی با نقطه کانونی، به دلیل اتصال بد کاتد به کابل HT و یا اتصال کابل HT  به پین انتهایی وجود داشته باشد. سه پایه در انتهای کابل وجود دارد. اگر اتصال بدی در پین مرکزی وجود داشته باشد، باعث می شود هر دو نقطه کانونی را تحت تاثیر قرار می دهد(لازم به ذکر است نحوه ­ی تعیین نقطه‌­ی کانونی در استاندارد IEC 60336 برای سیستم‌­های تشخیصی پرتو ایکس پزشکی که تا ولتاژ 150 kV را شامل می­شود، به طور کامل توضیح داده شده است )
 
  • kV می­نی­مم برای جلوگیری از گرمایش بیش از حد فیلامان: بیشترین mA موجود و یک زمان تابش کوتاه را انتخاب کنید. kV را تا کمترین میزان قابل دسترس کاهش دهید. kV مجاز نیست به زیر حداقل مقدار مشخص شده برسد، در غیر اینصورت باید منع تابش صورت گیرد. لازم به ذکر است که این بخش به صورت نمودار­های HU نشان داده می‌­شوند و برای هر تیوب منحصر به فرد است.
 
  • حداکثر توان حرارتی آند: این حداکثر گرمای لحظه ای ورودی به آند است. توجه شود که نمودارهای درجه‌بندی تیوب اشعه ایکس یک آند سرد را در نظر گرفته‌­اند. به همین دلیل، برخی از کنترل­‌های اشعه ایکس حداکثر خروجی را ارزیابی می­کنند. این موضوع برای گرمای آند تولید شده توسط تابش قبلی صادق است. به عنوان مثال در عملکرد بیش از حد جدول، ممکن است خروجی به 95٪ حداکثر محدود شود، در حالی­که با یک جدول فلوئوروسکوپی، این مقدار به حدود 80 ~ 70 درصد حداکثر بازده کاهش می‌­یابد.
 
 
 

در هنگام تست تیوب علاوه بر موارد بالا و انجام کنترل­‌های مورد نظر به منظور عیب یابی، تیوب باید از لحاظ ساختار فنی داخلی نیز مورد بررسی قرار گیرد. در این بخش هر یک از موارد زیر را به دقت بررسی نمائید:

  • کالیبراسیون میلی آمپر.
  • بررسی کامل آند که آیا چرخش مناسبی دارد یا خیر؟
  • بررسی فیلامان از نظر سالم بودن.
  • بررسی عملکرد نقطه‌­ی کانونی لامپ که آیا همان مقدار تنظیم شده را می­دهد یا خیر؟
  • بررسی کامل لامپ که آیا دچار ترک یا شکستگی شده است یا خیر؟
  • بررسی نشتی روغن HV.
  • بررسی محفظه از نظر فیزیکی که آیا آینه‌­ای شده است یا خیر؟
  • بررسی Arc زدن تیوب.
  • بررسی چرخش تیوب در محور حلقه.
  • بررسی اتصالات و کابل­‌های الکتریکی و سستی آن­ها.
  • بررسی کابل‌­های HT از لحاظ سست بودن و عدم کشیدگی آن­ها حین چرخش تیوب.
  • بررسی قفل­‌های دستی که آیا در وضعیت سالمی به سر می­برند یا خیر؟
  • بررسی نویز یاتاقان­‌ها در صورت وجود.
  • استند تیوب: حال پس از الکتریکی نیاز است سوئیچ و لامپ­‌های نشانگر آن به دقت بررسی شوند. سپس در بازرسی مکانیکی، سیم بررسی اجزای داخلی تیوب به سراغ سیستم تعلیق مکانیکی تیوب می­رویم که تیوب و اجزای داخلی روی آن سوار شده‌­اند. ابتدا از لحاظ بکسل، یاتاقان­‌های مربوط به حرکت عمودی، ریل­‌های راهنمای عمودی را بررسی کنید و هر قسمت که نیاز به روغن­‌کاری داشت حتما روانکاری شود. در بخش بازوی فرمان نیز قفل چرخش حتما بررسی شود.
  • فیلتر­ها: موادی که بین بیمار و تیوب اشعه­‌ی ایکس قرار می­گیرند و باعث فیلتر شدن باریکه پرتو می­شوند.

 

 

به طور کلی دو نوع فیلتراسیون وجود دارد: داخلی و خارجی.

فیلتراسیون داخلی که ذاتی نیز نامیده می­شود و قابل حذف نیست، مربوط به ساختار لامپ اشعه­‌ی ایکس و مواد موجود در آن می­باشد. مانند پنجره‌­ی خروجی لامپ، روغن HV و ….

فیلتراسیون خارجی شامل موادی می­شوند که بر سر راه باریکه اضافه می­کنیم و قابل تغییر و حذف هستند و به صورت ورقه‌­هایی در اندازه‌­های استاندارد موجود می‌باشند. مثال­‌های دیگری از این فیلتر شامل: تخت بیمار در زمانی که تیوب اشعه‌­ی ایکس زیر تخت باشد، مواد موجود در محدودکننده‌­ی بیم (کولیماتور)، و یا ابزار فشرده سازی پستان در ماموگرافی. 

 

از فیلتر­های آلومینیوم و مس به منظور تعیین و اندازه­‌گیری HVL و فیلتراسیون پرتو خروجی استفاده می­شود. ضخامت­‌های استاندارد موجود به شرح زیر است:

فیلتر­های Al در ضخامت­‌های 0.05, 0.1, 0.5, 1 mm: برای اضافه کردن فیلتراسیون کلی تیوب و بررسی کیفیت پرتو ایکس استفاده می­شود و درصد خلوص آن 99.9% و یا چگالی بالاتر از 270 g/cm3 باشد.

فیلتر­های سرب در ضخامت­‌های 0.25, 0.35, 0.5, 1 mm: جهت اندازه­‌گیری ضخامت­‌های معادل سرب استفاده می­شود.

هر دو نوع فیلتر­ کد­ مخصوص به خود را دارند که از آن طریق شناسایی شده و در گزارش­ نهایی نیز از آن­ استفاده می­شود.

 

 

جدول زیر به طور خلاصه روش‌­های اندازه‌­گیری فیلتراسیون و فیلتراسون معادل کیفیت را نشان می­دهد که جزئیات هر روش به طور کامل در IEC 60522 توضیح داده شده است.

  • کلیماتور: برای تعیین مقدار زاویه‌­ی دید پرتو که چه سطحی از منطقه­‎‌ی مورد نظر را پوشش می­دهد استفاده می­شود. باز و بسته بودن کلیماتور، جنس، هندسه و … به دقت بررسی شود.تمامی تست­‌های تیوب را می‌توان با یا بدون کلیماتور انجام داد که در تعیین HVL نیز کاربرد دارد.

 

  • گرید­های ضد پراکندگی: برای جذب تابش پراکنده که تابش مفیدی نیست استفاده می­شود.

 

 

  • فیلم رادیوگرافی و کاست: برای بررسی­‌های مربوط به نشت تیوب و کولیماتور استفاده می­شود.

 

 

 

  • فانتوم معادل آب: برای اندازه­‌گیری تابش‌­های منحرف شده استفاده می‌شود.
  • دوربین تک شکاف و تک سوراخ: برای تعیین اندازه نقطه­‌ی کانونی مورد استفاده قرار می‌­گیرند. به طور کلی دو مقدار برای نقطه‌­ی کانونی وجود دارد: نقطه­‌ی کانونی بزرگ و کوچک.
  • آشکارساز پرتو ایکس: برای آشکارسازی و ثبت پرتو­های ایکس عبوری از آن استفاده می­‌شود. از آشکار­ساز RTI 657 که در آزمایشگاه موجود است استفاده می­کنیم که برای تمامی کاربرد­های دزیمتری و آشکار­سازی به جز ماموگرافی کاربرد دارد. مرکزیت جانبی بر روی Bucky table نیز باید در هر دو جهت بررسی شود. در بعضی موارد این مرکزیت ممکن است فقط در صورت نزدیک شدن از یک جهت دقیق باشد.
  • تجهیزات حفاظت فردی شخص آزمونگر: روپوش سربی، فیلم ­بج جهت دیده‌بانی پرتویی، پارابان سربی، دزیمتر محیطی.

نتایج تمامی کنترل­‌ها در لیست­‌ها و فرم‌­های مربوط به هر قسمت به طور جداگانه گزارش و به سوابق موجود در دفترچه­ هر دستگاه پیوست می­گردد. (در صورت وجود هر گونه مغایرت با استاندارد یا نقص در تجهیز، شناسایی شده و گزارش می­شوند.)

 

  • فاز دوم: عیب یابی تیوب­‌های مورد نظر و رفع نقص آنها

در این بخش از طرح، تیوب­‌های موجود که جهت سالم بودن و در صورت لزوم عیب یابی، مورد بررسی قرار گرفته بودند، در صورت وجود مشکل فنی، رفع نقص می­شوند و یا قطعه مورد نظر به طور کامل با قطعه‌­ی جدید و سالم جایگزین می‌شود.

لامپ اشعه­‌ی ایکس باید در محفظه بطور مناسب و تحت شرایط استاندارد جایگذاری شود چرا که نحوه‌­ی جایگذاری در عملکرد و نتیجه‌­ی نهایی تاثیرگذار خواهد بود. تمامی مواد انتخابی باید برای استفاده‌­ی معمولی تیوب با آند دوار یا ثابت باشند و هیچ فیلتراسیون اضافی­ای نیز عمال نشود چرا که باعث کاهش شار خروجی پرتو ایکس می­شود، مگر اینکه تایید شود که فیلتراسیون اضافی روی خروجی پرتو تاثیری نخواهد داشت .

 

وجود خطا در ژنراتور، کابل­‌های HT، استند تیوب، و سایر ملزومات موجود که در مرحله‌­ی قبل قابل شناسایی بودند، خطاهای موجود در تیوب اشعه‌­ی ایکس به صورت زیر می‌­باشند:  

  • تیوب اشعه ایکس ناپایدار: یک علت شایع گاز است، که باعث می شود جریان بسیار بالایی در هنگام قرارگیری در معرض اکسپوز ظاهر می‌شود. وجود گاز درون تیوب ممکن است به علت یکی از دلایل زیر باشد:
  1. شیشه دارای ترک­ بسیار ریز است. این ترک­ها نشان دهنده سوراخ شدن شیشه و در نتیجه تیوب گازی می شود.
  2. یاتاقان های در حالت ثابت قرار دارند.

 

 

  • قوس الکتریکی: در انتهای کابل­‌های های HT یا سوکت­‌های آن.
 

در هر دو این حالت‌­ها، نقص فنی موجود در تیوب قابل تعمیر نبوده و نیاز است که تیوب تعویض شود. برای تعویض تیوب موارد احتیاطی زیر را حتما رعایت کنید:

  • جداسازی مناسب تیوب از استند به منظور رفع نقص.
  • انتقال مناسب تیوب از محل استقرار آن به آزمایشگاه.
  • شرایط محیطی و فیزیکی مناسب آزمایشگاه برای نگهداری تیوب.
  • شرایط مناسب محیطی برای تخلیه‌­ی روغن HV به منظور تعمیر یا تعویض اینسرت.
  • رفع تمامی نواقص موجود در تیوب و یا تعویض قطعات.
  • جایگذاری مجدد اینسرت درون محفظه.
 
 

دقت شود هنگامی که تیوب اشعه ایکس از محفظه­ پس از یک مدت استفاده نرمال پیاده می­شود، علامت‌گذاري روي تیوب اشعه ایکس باید قابل خواندن باقی بماند. نشانه­‌گذاري محصولات باید منحصر بفرد باشد و انواع یا سري­‌هاي مرتبط را نشان دهد و با مدارک همراهشان را در اختیار قرار گیرد. تیوب‌­هاي اشعه ایکس باید با نشانه‌­هاي زیر ارائه شوند:

  • نام یا علامت تجاري سازنده.
  • مدل یا نوع مرجع.
  • شناسه منحصر بفرد.
  • ولتاژ تیوب نرمال که مجموعه تیوب اشعه ایکس براي آن طراحی شده است.
  • سایز­ هاي لکه کانونی.

نشانه‌­هاي فوق ممکن است به صورت یک توضیح ترکیبی در مدارک همراه نیز داده شوند.

 

  • فاز سوم: بررسی و آزمون کنترل کیفی تیوب پس از تعویض یا تعمیر

در این فاز از طرح، تیوب اشعه ایکس سالم را از نظر عملکردی مورد بررسی قرار داده و تست‌­های لازم کنترل کیفی را انجام دهیم و بررسی می­کنیم که آیا تیوب جدید اورهال شده، عملکردی مطابق با استاندارد­های بین المللی دارد یا خیر؟ با توجه به اینکه این دستورالعمل در تطابق با قوانین دفتر حفاظت در برابر پرتو و همچنین مطابق سند NCRP Report No. 147 تدوین شده است، شرایط محیطی مورد نیاز مطابق جدول زیر است:

تجهیزات نرم افزاری مورد کاربرد جهت اخذ دیتاها شامل نرم افزار Next Ocean به منظور قرائت ولتاژ تیوب، مقدار دز تابشی، نرخ دز و … همچنین نرم افزار SpekCalc برای شبیه سازی پرتو ایکس مطابق با استاندارد  IEC 6522-1 می­باشند.

بر اساس استاندارد ISO 4037-1 از دسته‌­بندی پرتو مرجع a استفاده میشود، یعنی بازه انرژی مورد بررسی شامل 50 تا 150 کیلو الکترون ولت می­باشد. در شیلد کردن اتاق‌­های دستگاه­ ایکس تشخیصی، ضخامت دیواره‌­ها، کف و سقف، با توجه به نوع کاربرد باید با ضخامت مناسبی از سرب ساخته شوند. با توجه به محدوده انرژی دستگاه‌­های پرتو ایکس تشخیصی ( 50 ~ 150 kV)، نیاز است ضخامت دیواره‌­های سربی به اندازه‌­ای باشد که مانع از عبور پرتو­ها 150 kV شود. به منظور رعایت این اصل، طرح استاندارد مربوط به شرایطی که در آن تست تیوب را انجام می­دهیم، طبق قوانین حفاظت در برابر اشعه مقرر خواهد شد. (اطلاعات مربوط به ضخامت­‌های دیواره‌­ها در گزارش حفاظ ­سازی بیان می­گردد.)

 

  • فاز چهارم: لانچ کردن تیوب‌های جدید به منظور ورود به بازار

 

برای ارسال تیوب اوورهال ­شده به بازار باید اطلاعات موردنیاز روی تیوب به صورت برچسب­‌گذاری موجود باشد. این اطلاعات شامل:

  • نام یا علامت تجاري و آدرس سازنده.
  • مدل یا نوع مرجع.
  • شناسه منحصر بفرد.
  • تاریخ تعمیر و منتاژ.
  • فیلتراسیون ذاتی.
  • سایز های لکه­‌ی کانونی: اگر سایز هاي لکه کانونی در محدوده‌­ی مقادیر لکه کانونی اسمی در IEC 60336  باشند، آنگاه سایز هاي مذکور را بصورت مقدارهاي لکه کانونی اسمی مطابق با IEC 60336 نشانه‌گذاري کنید.
 
 

علاوه بر موارد بالا که بر روی محصول درج می‌­شوند باید در دفترچه‌­ی راهنما (مدارک همراه) دستورالعمل استفاده و اطلاعات دیگری که در زیر به آن­ها اشاره شده است را هم ذکر شود:

  • نرخ بار تکی.
  • نرخ بار سریال.
  • توان ورودي اسمی آند رادیوگرافی طبق IEC 60613.
  • توان ورودي اسمی آند CT طبق IEC 60613 .
  • شاخص توان اسمی CT اسکن طبق IEC 60613.
  • نام یا نام تجاري سازنده و اطلاعات تماسی را که سازمان مسئول میتواند مراجعه کند.
  • دانش، آموزش و مهارت‌هاي ویژه مورد نیاز اپراتور تعیین شده و یا سازمان مسئول و محدودیت­‌ها در مکان یا محیطی که در آن تجهیز میتواند مورد استفاده قرار گیرد را مشخص کند.
  • در سطح سازگار با تحصیل، آموزش و نیازهاي ویژه شخص (اشخاص) که براي آنها در نظر گرفته شده اند، نوشته شود.
 

 

تیوب اورهال شده باید تحت شرایط استاندارد نگهداری شود و برای نصب در مرکز مورد نظر نیز شرایط حمل و نقل آن مطابق با کاتالوگ تجهیز باشد. پس از نصب و راه اندازی تیوب در مرکز برای اطمینان از صحت عملکرد صحیح آن نیاز است که برنامه‌­های کنترل کیفی و نگهداری تیوب به نحو صحیح و در زمان مشخص انجام شود. به منظور کنترل‌­های دوره­ای از سه روش زیر به ترتیب اولویت می­توان استفاده نمود:

  • اخذ گواهی کالیبراسیون از مرجع معتبر به صورت دوره‌ای با فواصل تعیین شده طبق گواهینامه کالیبراسیون.
  • مقایسه صحت عملکرد تجهیز با خودش در زمانی که از صحت عملکرد آن اطمینان داریم مانند اطلاعات در زمان آخرین کالیبراسیون از مرجع معتبر.
  • مقایسه صحت عملکرد تجهیز با یك تجهیز ثانویه مشابه در صورتی که از صحت عملکرد آن تجهیز دوم اطمینان داریم.

در خصوص تجهیز نیز طبق اولویت ذکر شده باید کنترل میانی انجام پذیرد. ارائه‌­ی این خدمات و انجام آزمون­‌های مورد نظر می­تواند توسط شرکت ارائه دهنده‌­ی خدمات انجام گیرد که برای پرداختن به آن نیاز است که در بخش جداگانه‌­ای تحت عنوان نگهداری تیوب بررسی شود.